W sobotę, 29 czerwca 2024 r. wchodzi w życie nowelizacja Kodeksu pracy, która wprowadza istotne zmiany w zakresie ochrony zdrowia pracowników. Dodano czynniki reprotoksyczne do katalogu czynników szkodliwych. To znaczący krok w kierunku zapewnienia bezpieczniejszych warunków pracy i ochrony zdrowia reprodukcyjnego pracowników.

Nowelizacja Kodeksu pracy (Dz.U. 2024 poz. 878) ma na celu umożliwić pełne wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/431 z dnia 9 marca 2022 r. zmieniającej dyrektywę 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy.

Czego konkretnie dotyczą zmiany?

Nowelizacja polega na zmianie art. 222 k.p., który dotychczas mówił o ochronie przed substancjami rakotwórczymi i mutogennymi. W nowym brzmieniu katalog ten rozszerza się dodatkowo o substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu reprotoksycznym, które mogą wpływać szkodliwie na rozrodczość.  Ponadto na podstawie znowelizowanego upoważnienia zawartego w art. 222 § 3  k.p. ma zostać wydane nowe rozporządzenia przez Ministra Zdrowia, umożliwiając wdrożenie przepisów dyrektywy 2022/431 oraz objęcie ochroną pracowników pracujących również w narażeniu na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu reprotoksycznym.

Czym są czynniki reprotoksyczne?

Czynniki reprotoksyczne to substancje oraz mieszaniny, które mogą powodować nieodwracalne zmiany i wywierać niekorzystny wpływ na funkcje seksualne i płodność u mężczyzn i kobiet, a nawet na rozwój potomstwa. Mogą one prowadzić do różnorodnych zaburzeń, takich jak: zaburzenia płodności, wady wrodzone, problemy w przebiegu ciąży oraz zmiany hormonalne, dlatego ważne jest, aby chronić pracowników przed substancjami mającymi takie działanie.

Z informacji Centralnego Instytutu Medycyny Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego wynika, że substancje reprotoksyczne najczęściej występujące w polskich przedsiębiorstwach to m.in:

• metale i/lub ich związki (ołów, kadm, chrom, nikiel, kobalt, rtęć, metylortęć),
• związki boru (tritlenek diboru, kwas borowy, borany),
• tlenek węgla,
• niektóre pestycydy i biocydy,
• ftalany,
• rozpuszczalniki organiczne (np. etanol, 2-metoksyetanol,2-etoksyetanol),
• formamid,
• n-metylopirolidon,
• n- etylopirolidon,
• imidazol i jego pochodne (np. 4-metyloimidazol),
• dimetyloformamid.

Jakie grupy pracowników są najbardziej narażone na działanie czynników reprotokosycznych?

Na działanie substancji reprotoksycznych najbardziej narażeni są pracownicy zatrudnieni przy produkcji i stosowaniu pestycydów, produkcji i przetwórstwie tworzyw sztucznych, w przemyśle gumowym, farmaceutycznym, metalurgicznym,  chemicznym, branży kosmetycznej, w budownictwie, a także w placówkach ochrony zdrowia i warsztatach samochodowych, w zakładach fryzjerskich i kosmetycznych.

Ochrona przed reprotoksynami. Nowe obowiązki dla pracodawcy

W wyniku zmian z Kodeksie pracy od 29 czerwca 2024 r. nałożone są na pracodawcę dodatkowe obowiązki mające na celu ochronę pracowników,  już nie tylko przed czynnikami o działaniu rakotwórczym i mutagennym, ale także przed czynnikami reprotoksycznymi.

W związku z powyższym, pracodawca prowadzący działalność związaną z występowaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy będzie miał obowiązek:

1. rejestrowania wszystkich rodzajów prac w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, określonych w wykazie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym,
2. prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy w/w pracach,
3. monitorowania stanu zdrowia pracowników zatrudnionych przy pracach w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym,
4. stosowania odpowiednich środków prewencji, w tym środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
5. zgłaszania do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego i Państwowej Inspekcji Pracy informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym i reprotoksycznym.

Praktyczne zalecenia dla pracodawców:

W związku z nowelizacją Kodeksu pracy dotyczącą substancji reprotoksycznych, pracodawcy powinni podjąć szereg działań mających na celu ochronę zdrowia pracowników. Oto kluczowe wnioski i zalecenia dla pracodawców:

1. Identyfikacja substancji reprotoksycznych: Pracodawcy powinni zidentyfikować wszystkie substancje reprotoksyczne obecne w miejscu pracy. Wymaga to przeglądu używanych materiałów oraz konsultacji np. z dostawcami.
2. Regularna ocena ryzyka: Przeprowadzanie systematycznej oceny ryzyka zawodowego związanej z narażeniem na te substancje, uwzględniając aktualne przepisy i wytyczne.
3. Eliminacja narażenia: Jeśli to możliwe, pracodawcy powinni wyeliminować czynniki reprotoksyczne z procesu produkcyjnego lub zamieniać je na mniej szkodliwe substancje. Gdy eliminacja jest niemożliwa, należy wdrożyć techniczne i organizacyjne środki mające na celu minimalizację narażenia pracowników na te czynniki, takie jak odpowiednia wentylacja, hermetyzacja procesów, automatyzacja oraz stosowanie zamkniętych systemów produkcyjnych. Ważnym aspektem jest również zapewnienie pracownikom odpowiednich środków ochrony indywidualnej, takich jak rękawice, maski, odzież ochronna oraz egzekwowanie ich stosowania.
4. Regularne badania lekarskie: Pracodawcy powinni zapewnić pracownikom regularne badania lekarskie, aby monitorować stan ich zdrowia i wykrywać wczesne objawy narażenia na substancje reprotoksyczne.
5. Regularne przeprowadzanie pomiarów środowiska pracy: Prowadzenie szczegółowej dokumentacji dotyczącej narażenia pracowników na substancje reprotoksyczne oraz wyników pomiarów.
6. Szkolenia BHP: Pracodawcy powinni regularnie informować pracowników o zagrożeniach związanych z substancjami reprotoksycznymi oraz o środkach ochrony.
7. Opracowywanie Instrukcji stanowiskowych: Pracodawcy powinni opracować i udostępnić pracownikom szczegółowe instrukcje dotyczące bezpiecznego postępowania z substancjami reprotoksycznymi.
8. Szczególna ochrona dla pracowników wrażliwych, tj. kobiety w ciąży i karmiące: Zapewnienie, że kobiety w ciąży i kobiety karmiące piersią nie będą narażone na substancje reprotoksyczne, które mogą zaszkodzić ich zdrowiu oraz zdrowiu ich dzieci. W razie potrzeby dostosowanie warunków pracy lub przeniesienie na inne stanowisko.
9. Wdrażanie procedur awaryjnych: Opracowanie i wdrożenie procedur awaryjnych na wypadek narażenia na substancje reprotoksyczne, w tym procedur pierwszej pomocy i działań naprawczych.